امام هادی چگونه برای عصر غیبت کادرسازی کرد؟

  • کد خبر : 607405
  • ۱۶ مرداد ۱۳۹۹ - ۲۰:۲۲
امام هادی چگونه برای عصر غیبت کادرسازی کرد؟

کارشناس تاریخ و تمدن اسلامی یکی از اقدامات اساسی امام علی‌بن محمد الهادی علیهما السلام را ارتقای اندیشه شیعه در مسئله باورهای مهدوی معرفی کرد و از نحوه کادرسازی آن حضرت جهت آمادگی شیعیان برای دوران غیبت سخن گفت.

به گزارش شبکه خبری تهران نیوز، عصر هریک از اهل‌بیت عصمت و طهارت(ع) دورانی پرتلاطلم از جهات سیاسی، اجتماعی، علمی، فکری و فرهنگی بود. در ترسیم فضای آن دوران همین بس که شرایط در جهان اسلام به‌گونه‌ای بود که شرط بقای در مسند قدرت در گروی سرکوب مخالفان و یا تضعیف جایگاه آنان به هر بهایی بود. وجود دو سلسله خلافت امویان و عباسیان مهم‌ترین عامل این اختناق بود.

از دیگر سو زایش فرقه‌های مختلف اعتقادی در سده‌های ابتدایی تاریخ اسلام و به وجود آمدن مکاتب متعدد فکری در درون اسلام، چالشی دیگر در این دوران شناخته می‌شود؛ بخشی از این فرقه‌ها مربوط به مدعیان دروغین مهدویت بود تا شیعه را از مسیر اصلی خود خارج کند. مدیریت این فضا برای جلوگیری از انحراف اسلام از خط اصلی خود کنار تدابیر لازم جهت تداوم مسیر امامت و حفظ شیعیان از توطئه دشمنان دشواری‌هایی را به‌همراه داشت.

در این راستا دوره امامت حضرت امام علی النقی علیه السلام به‌لحاظ نزدیکی با عصر غیبت امام عصر(عج) از اهمیتی ویژه برخوردار بود؛ چه اینکه دشمنان با علمِ به تولد امام عصر به‌عنوان منجی و موعود امت‌ها بر اقدامات مخرّبانه خود شدت بخشیده بودند؛ از این رو فهم بخشی از اقداماتِ ظاهریِ امام دهم در مسیر ارتقای سطح فکری جامعه و روش مبارزه ایشان با جریانات انحرافی ضروری می‌نماید.

در این باره با حجت‌الاسلام دکتر امیرمحسن عرفان استاد حوزه و دانشگاه و کارشناس تاریخ و تمدن اسلامی به گفت‌وگو نشستیم که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.

* با توجه به نزدیکی عصر غیبت در دوران امام هادی علیه السلام، این امام بزرگوار چه اقداماتی در راستای بصیرت‌بخشی شیعیان و آماده‌سازی آنها برای ورود به عصر غیبت و انتظار انجام دادند؟

امام هادی علیه السلام در تعمیق اندیشه مهدویت در جامعه چند کار را انجام دادند:
اول، ارتقای اندیشه‌ای باورداشت آموزه مهدویت در جامعه و تقویت آن
دوم، صیانت از باورداشت آموزه مهدویت
سومین کار، خط‌مشی‌گذاری در فرهنگ و آموزه مهدویت.

در توضیح عرض کنم امام هادی علیه السلام از سال ۲۲۰ تا ۲۵۴ ه.ق. ۳۳ سال بر مسند امامت قرار داشتند که معاصر با خلافت ۶ نفر از سلاطین عباسی از جمله معتصم، واثق، متوکل، مستنصر، مستعین و معتد بود. یکی از مهم‌ترین راهبردهای ایشان در مهندسی فرهنگ انتظار یا باور مهدویت، تقویت بنیان اندیشه‌ای این اصل بود. آن امام در این زمینه دو کار بسیار بزرگ انجام دادند:

اول، تقویت امام‌شناسی؛ برخی از اندیشه‌های ناب تشیع در زمینه امامت از سوی امام هادی مطرح شد که در حد خود بی‌نظیر است؛ همچنان که سنخ منجی و موعود در قالب امامت مطرح است. امام هادی وقتی اندیشه عمیق باور به امام را مطرح می‌کند، در واقع کمک به یک هویت متمایز درباره باور به منجی و موعود در مکتب تشیع می‌کند. زیارت جامعه کبیره امام هادی علیه السلام در این زمینه بی‌نظیر است؛ مثلاً در فرازی از این زیارتنامه می‌فرمایند «أَشْهَدُ أَنَّکُمُ الْأَئِمَّهُ الرَّاشِدُونَ الْمَهْدِیُّونَ الْمَعْصُومُونَ الْمُکرَّمُونَ الْمُقَرَّبُونَ الْمُتَّقُونَ الصَّادِقُونَ الْمُصْطَفَوْنَ الْمُطِیعُونَ لِلَّهِ الْقَوَّامُونَ بِأَمْرِهِ الْعَامِلُونَ بِإِرَادَتِهِ، الْفَائِزُونَ بِکَرَامَتِهِ، اصْطَفَاکُمْ بِعِلْمِهِ وَ ارْتَضَاکُمْ لِغَیْبِهِ؛ گواهی می‌دهم که شمایید پیشوایان راهنما، راه‌یافته، معصوم، مکرّم، مقرّب پرهیزگار، راستگو، برگزیده، فرمانبردار خدا، قیام‌کننده به فرمانش، عمل‌کننده به خواسته‌اش، دست‌یافته به کرامتش، شما را با دانشش برگزید، و برای غیبش پسندید.»

امام هادی علیه السلام در این فرازها یکی از بزرگ‌ترین ویژگی‌های امام را علم لدنّی امام و سلطه ایشان بر غیب الهی مطرح می‌کنند؛ بنابراین علم امام نامحدود است، موهبتی است نه اکتسابی. علم امام، جامع و فراگیر و تناقض در آن راه ندارد. علوم اهل‌بیت علیهم السلام مغلوب هیچ شرایطی نیست و ایشان واجد علم غیب و علم لدنی هستند.

نکته دوم، در ارتقای کیفی باور به آموزه مهدویت است؛ یعنی پس از امام‌شناسی، امام‌مهدی‌شناسی است.

جلوه غیبت امام عصر و دوران انتظار در زیارت جامعه کبیره

*به‌صورت مصداقی در این باره چه اقداماتی ترتیب دادند؟

کنار روایاتی که درباره باورهای مهدوی از امام هادی علیه السلام نقل فرمودند، در زیارت جامعه کبیره نیز برخی از این نکات را مشاهده می‌کنیم؛ مثلاً یکی از مهم‌ترین آنها، خبر از غیبت امام عصر عجّل ‌اللّه تعالی فرجه است، در فرازی از آن می‌فرمایند «مُؤْمِنٌ بِسِرِّکمْ وَ عَلَانِیَتِکمْ وَ شَاهِدِکُمْ وَ غَائِبِکُمْ»؛ به این ترتیب برخی از مصادیق ایمان را، ایمان به سرّ و علن و حضور و غیابشان برشمردند؛ همانند آنچه در آیه سوم سوره بقره درباره متقین فرموده است «الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْب‏؛ همان‌ها که به غیب ایمان آوردند.»

یکی از مهم‌ترین نکاتی که در این زیارتنامه مطرح می‌کنند، انتظار برای برپایی حکومت جهانی امام عصر عجل ‌الله تعالی فرجه است؛ در فرازی می‌فرماید «مُؤْمِنٌ بِإِیَابِکُمْ مُصَدِّقٌ بِرَجْعَتِکُمْ مُنْتَظِرٌ لِأَمْرِکُمْ مُرْتَقِبٌ لِدَوْلَتِکُمْ؛ به بازگشتتان مؤمنم، رجعتتان را تصدیق دارم، چشم به راه فرمان شمایم، در انتظار حکومت شما به‌سر می‌برم»؛ لذا رسالت شیعه است که هم رجعت را قبول داشته باشند و هم منتظر امر ظهور و حکومت اهل‌بیت علیهم السلام در عصر ظهور باشند.

این‌که امام هادی علیه السلام در قالب دعا و زیارت، به مسئله انتظار می‌پردازند، به اتفاق کلانی بازمی‌گردد که در حکومت جهانی امام عصر عجّل ‌اللّه تعالی فرجه رخ می‌دهد؛ چرا که مدل هدایت‌گری امام مهدی علیه السلام در عصر ظهور، هم در اصلاح باورها و بینش‌ها، هم در عادت‌ها و منش‌ها، هم در خُلقیات و خصلت‌ها، هم در ارزش‌ها و هنجارها و هم در اصلاح نیازها و خواسته‌ها قرار دارد همچنان که آن امام در همین زیارتنامه می‌فرمایند وَ یُحْشَرُ فِی زُمْرَتِکُمْ وَ یَکُرُّ فِی رَجْعَتِکُمْ وَ یُمَلَّکُ فِی دَوْلَتِکُمْ وَ یُشَرَّفُ فِی عَافِیَتِکُمْ وَ یُمَکَّنُ فِی أَیَّامِکُمْ وَ تَقَرُّ عَیْنُهُ غَدًا بِرُؤْیَتِکُمْ؛ و مرا از آنانی قرار دهد که در گروه شما محشور می‌شوند، و در زمان رجعتتان دوباره به دنیا بازمی‌گردند، و در دولت شما به فرمانروایی می‌رسند و در دوران سلامت کامل شما مفتخر می‌شوند و در روزگار شما اقتدار می‌یابند و فردا چشمشان به دیدار شما روشن می‌شود.

پس ارتقای اندیشه شیعه در مسئله باورهای مهدوی یکی از اقدامات اساسی امام هادی بود.

* یکی از اقدامات امام علی النقی علیه السلام در زمینه مهدویت را صیانت فکری و فرهنگی آموزه مهدویت معرفی کردید، در این باره توضیح می‌دهید؟

امام هادی علیه‌السلام در این راستا دو اقدام مهم انجام دادند:

۱ــ مبارزه با جریانهای انحرافی و شبهات
۲ــ عمل به تقیه

مبارزه با غالیان یکی از اقدامات مبارزاتی ایشان بود. سران غالیان که در آستانه غیبت امام عصر رفتارهای خویش را تشدید کرده بودند، با برخورد سلبی و خشن امام هادی علیه السلام مواجه شدند که تاریخ برخی از آنها را به ثبت رسانده است.
همچنین امام با جریان واقفیه مبارزه کردند. ابراهیم‌بن عُقبه می‌گوید از امام هادی پرسیدم “آیا می‎توانم واقفیه را در قنوت نماز لعن کنم؟”، حضرت فرمود “بله.”، این نکته گویای شدت برخورد امام با این گروه انحرافی بود.

سومین جریان، تفکرات صوفیانه بود که در حقیقت جریانی بودند که برداشتهای ناصحیح از منجی داشتند.

جریان‌هایی مثل واقفیه و غُلات در آموزه مهدویت تردیدآفرینی می‌کردند.

قداست‌زدایی از چهره منجی و چهره‌سازی دروغین از موعود آخرالزمان

برخی جریانهای انحرافی قداست‌زدایی و چهره‌سازی‌های کاذب در عرصه مهدویت می‌کردند مثل عباسیان. اینها با ارائه مدلهای ناصحیح از مهدی به جامعه، اقدام به این کار می‌کردند، از این جهت است که امام هادی در زیارت غدیریه، جایگاه امامت را به این مقدار کلان جلوه می‌دهد و در زیارت جامعه کبیره به‌وفور جایگاه امامت را والا ترسیم می‌کند؛ همان‌طور که گفتیم بخشی از آن به‌دلیل صیانت از تفکر شیعه نسبت به اعتقاد به امامت و باورهای مهدوی بود. این جریانهای انحرافی در عرصه مهدویت به‌دنبال قرائت‌های ناصحیح از باورهای مهدوی بودند.

درباره تقیه امام هادی علیه السلام عرض کنم مثلاً وقتی می‌خواهند به ولادت امام عصر عجل ‌الله تعالی فرجه اشاره کنند، از عبارتهایی مثل الخَلَفُ بَعدَ الخَلَف استفاده می‌کنند؛ یعنی جانشینِ بعد از جانشین من. یا در روایتی به عبدالعظیم حسنی می‌فرمایند “ولادت مهدی بر همگان مخفی است و نباید اسم او را به زبان آورد.”

امام هادی در صدد مهندسی رفتار شیعیان در قبال آموزه مهدویت بودند

امام هادی در راهبرد مهندسی فرهنگ انتظار و ارتقای باورداشت آموزه مهدویت، خط‌مشی‌گذاری داشتند، به‌عبارت دیگر، امام در صدد مهندسی رفتار شیعیان در قبال آموزه مهدویت بودند، در صدد بودند این نکته را القا کنند که “شتابزده عمل نکنید”. خیلی‌ها توقع داشتند خود امام هادی و فرزند ایشان امام حسن عسکری قائم باشند. امام آنها را برحذر می‌داشت و مردم را دعوت به امام مهدی عجل ‌الله تعالی فرجه می‌کرد و در این راستا یکی از مهم‌ترین راهکارها در شناسایی ایشان را غیبت‌شان معرفی می‌کردند.

امام هادی برای روزگار غیبت صغری کادرسازی کرد

* با این حساب درمی‌یابیم که سیاست کلان امام دهم علیه السلام به‌سوی تثبیت جایگاه امام مهدی(عج) و آماده‌سازی شیعه برای عصر غیبت بود، درست است؟

همین طور است، در این راستا اقدام دیگری که انجام دادند، ارتقای فرهنگ ارتباطی در سازمان وکالت بود. این سازمان در دوران امامت امام هادی، مهم‌ترین برهۀ تاریخی خود را طی می‌کرد؛ این مدل از تربیت، جهت آماده‌سازی شیعیان برای ورود به عصر غیبت بود؛ یعنی آن زمان که شیعیان باید به نایبان آن حضرت رجوع می‌کردند. یکی از مهم‌ترین دست‌پرورده‌های امام هادی علیه السلام، «عثمان‌بن سعید» است که به‌عنوان اولین نائب امام عصر عجل ‌الله تعالی فرجه نیز معرفی شد؛ یعنی امام هادی برای روزگار غیبت صغری، نیروسازی کرد، این مدیریت منابع انسانی امام هادی در راستای آماده‌سازی شیعیان برای ورود به عصر غیبت بود.

اقدام دیگری که امام هادی علیه السلام انجام دادند، ارتقای فرهنگ ارتباطی در سازمان وکالت بود. این سازمان در دوران امامت امام هادی، مهم‌ترین برهۀ تاریخی خود را طی می‌کرد؛ این مدل از تربیت، جهت آماده‌سازی شیعیان برای ورود به عصر غیبت بود.
بنابراین ایشان با ارتقای فرهنگ ارتباطی و مدیریت منابع انسانی، کادری ویژه جهت آماده‌سازی شیعیان برای دوران غیبت شکل دادند. دکتر جاسم حسین در کتاب «تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم» تصریح دارد که در روزگار امام هادی در چهار ناحیه وکلایی با حضرت در ارتباط بودند: اول: بغداد و مدائن و کوفه. دوم: بصره و اهواز سوم: قم و همدان و چهارم: حجاز، یمن و مصر. افرادی مثل «ابوعلی‌بن راشد» و «ایوب‌بن روح» از مهم‌ترین وکلای امام هادی در این بازه زمانی بودند.

منبع: تسنیم

انتهای پیام/*

لینک کوتاه : https://tehrannews.ir/?p=607405

    اخبار مرتبط

    ثبت دیدگاه

    دیدگاهها بسته است.